کمیسیون ماده ۹۹ روستایی ، رسیدگی به تخلفات ساخت و ساز
کمیسیون ماده ۹۹ روستایی؛ تشکیل، اختیارات و فرآیند رسیدگی به تخلفات ساختوساز در حریم روستاها را در این مطلب بخوانید.
ماده 99 قانون دهیاری ها چیست؟
ماده 99 قانون دهیاری ها و کنترل ساختوسازهای غیرمجاز روستایی
در سالهای اخیر با افزایش جمعیت و کمیابی زمینهای مسکونی، شاهد تغییر کاربری زمینها بدون اخذ مجوزهای قانونی بودهایم. این مسئله به ویژه در حریم روستاها و شهرها چالشی بزرگ ایجاد کرده و ضرورت وجود سازوکاری برای کنترل و نظارت بر ساختوسازها را پررنگ کرده است. ماده 99 قانون شهرداری و الحاقات بعدی آن، به همین منظور و با هدف پیشگیری از ساختوسازهای غیرقانونی در خارج از حریم مصوب شهرها و نحوه رسیدگی به این تخلفات وضع شده است. کمیسیونی که بر اساس این ماده تشکیل میشود، نقش محوری در حفظ نظم فضایی و حقوق عمومی در مناطق روستایی و حریم شهرها ایفا میکند.
کمیسیون ماده 99 روستایی چیست؟
کمیسیون ماده 99 روستایی، نهادی اداری-قضایی است که برای رسیدگی به تخلفات ساختمانی در خارج از حریم قانونی شهرها و در محدوده و حریم روستاها تشکیل میشود. اساس تشکیل این کمیسیون، تبصره 2 ماده واحده «الحاق یک بند و سه تبصره به ماده 99 قانون شهرداری» است .
هدف اصلی این کمیسیون، جلوگیری از ساختوسازهای بیضابطهای است که بدون رعایت طرحهای هادی روستایی، مقررات ملی ساختمان و ضوابط زیستمحیطی انجام میشوند. این تخلفات نهتنها حقوق عمومی را زیر پا میگذارند، بلکه میتوانند خطرات جانی و مالی نیز به همراه داشته باشند .
ترکیب اعضای کمیسیون
این کمیسیون در سطح هر استان و در استانداری تشکیل میشود و اعضای آن شامل نمایندگان سه نهاد کلیدی زیر هستند:
- وزارت کشور
- وزارت راه و شهرسازی
- قوه قضائیه
حضور این نمایندگان، جنبههای مختلف اجرایی، فنی و قضایی تخلفات ساختمانی را پوشش میدهد و به تصمیمات کمیسیون اعتبار و قابلیت اجرایی میبخشد.
بیشتر بدانید:راهنمای دریافت پروانه ساخت
وظایف و اختیارات دهیاری در کنترل ساختوساز
دهیاری به عنوان نهاد عمومی غیردولتی و دارای شخصیت حقوقی مستقل، مسئولیت مدیریت امور روستا را بر عهده دارد . بر اساس قانون، کنترل و نظارت بر احداث هرگونه ساختوساز در داخل محدوده روستا از وظایف اصلی دهیاری است .
وقتی دهیار یا اعضای شورای اسلامی روستا با موردی از ساختوساز غیرمجاز یا مغایر با پروانه صادره روبرو میشوند، موظفند بر اساس طرح هادی مصوب، اقدامات قانونی را آغاز کنند. در صورت لزوم، دهیاری میتواند با تهیه صورتجلسه، محل ساختوساز متخلف را پلمپ کند تا از ادامه کار جلوگیری شود .
جول فرآیند رسیدگی به تخلف ساختمانی از تشخیص تا صدور حکم
جدول زیر فرآیند تشخیص و ارسال پرونده تخلف ساختمانی به کمیسیون ماده 99 را نشان میدهد:
| مرحله | اقدام کننده | اقدام کلیدی |
|---|---|---|
| تشخیص و اخطار | دهیار | ارزیابی سازه و اخطار کتبی به مالک متخلف بر اساس طرح هادی |
| تشکیل پرونده اولیه | دهیار | ثبت تصاویر، جمعآوری مشخصات مالک، تهیه صورتجلسه پلمپ |
| ارجاع به بخشداری | دهیار | ارسال پرونده تکمیلشده به بخشداری جهت بررسی |
| ارجاع به کمیسیون | بخشداری | ارسال پرونده به کمیسیون ماده 99 مستقر در استانداری |
| رسیدگی و بازدید | کمیسیون ماده 99 | بازدید کارشناسان از محل و بررسی مستندات |
| صدور حکم | کمیسیون ماده 99 | صدور رای نهایی (تخریب، جریمه یا هر دو) |
انواع تخلفات ساختمانی تحت رسیدگی کمیسیون
تخلفاتی که میتوانند در نهایت به کمیسیون ماده 99 کشیده شوند، طیف گستردهای دارند. برخی از شایعترین آنها عبارتند از:
- احداث هرگونه بنا بدون اخذ پروانه ساخت از دهیاری
- تخلف از مفاد پروانه ساخت (مانند ساخت طبقات اضافی، تجاوز به عرصه معبر عمومی، ساخت بیش از مساحت مجاز)
- عدم رعایت ضوابط فنی و شهرسازی (مانند عدم اجرای استانداردهای ایمنی، بهداشت یا مقررات ملی ساختمان)
- تغییر کاربری بنا بدون اخذ مجوزهای لازم
- ساختوساز در مناطق ممنوعه یا حریم خاص (مانند حریم رودخانهها، جادهها یا آثار ملی)
آرای احتمالی کمیسیون و نحوه اجرای آن
پس از رسیدگی، کمیسیون با توجه به ماهیت، شدت و شرایط تخلف، یکی از احکام زیر را صادر میکند:
1. حکم به تخریب (قلع بنا)
در مواردی که تخلف شدید باشد یا بنا به لحاظ ایمنی خطرناک تشخیص داده شود، کمیسیون میتواند حکم به تخریب کل یا بخشی از بنا صادر کند.
2. حکم به پرداخت جریمه نقدی
رای دیگر، محکومیت متخلف به پرداخت جریمه نقدی است. میزان این جریمه، معادل 50 تا 70 درصد قیمت اعیانی (ساختمان) به روزشده در زمان صدور حکم تعیین میشود . این جریمه به حساب دهیاری یا شهرداری واریز میشود.
3. حکم توامان (تخریب و جریمه)
کمیسیون میتواند در برخی موارد، هر دو حکم را به صورت همزمان صادر نماید.
مسئولیت اجرای آرای کمیسیون ماده 99 با استانداری است. استانداری این رای را از طریق فرمانداری و بخشداری به دهیاری مربوطه ابلاغ میکند. دهیاری موظف است با همکاری نیروی انتظامی، حکم صادره را اجرا کند .
راههای اعتراض به رای کمیسیون ماده 99
آرای صادره از سوی این کمیسیون قطعی محسوب میشود و در خود کمیسیون قابل اعتراض نیست. اما اشخاص میتوانند در مهلت قانونی (معمولاً چند ماه پس از ابلاغ رای) به دیوان عدالت اداری شکایت کنند . موفقیت در این مرحله، تا حد زیادی منوط به ارائه مستندات محکم و دلایل قانونی قوی است و معمولاً نیازمند مشورت یا وکالت از وکلای متخصص در امور شهرداری و اداری میباشد.
جمعبندی و توصیه پایانی
ماده 99 قانون شهرداری و کمیسیون ناشی از آن، ابزاری ضروری برای حفظ هویت و نظم کالبدی روستاها و جلوگیری از تعدی به حریم شهرها و اراضی ملی است. آگاهی از مفاد این قانون برای تمامی سازندگان، مالکان و حتی اعضای شورا و دهیاران ضروری است.
بهترین راه برای جلوگیری از ورود به چرخه طولانی و پرهزینه تشکیل پرونده در کمیسیون ماده 99، پیشگیری است. قبل از شروع هرگونه عملیات ساختمانی در روستا، حتماً از دهیاری محل، طرح هادی و ضوابط ساختوساز آن منطقه را استعلام کنید و نسبت به اخذ پروانه ساخت قانونی اقدام نمایید. در صورت دریافت اخطاریه از دهیاری، آن را جدی گرفته و درصدد رفع تخلف برآیید. اگر پرونده شما به کمیسیون ماده 99 ارجاع داده شد، برای دفاع از حقوق خود و بررسی امکان اعتراض به رای، حتماً از مشاوره حقوقی تخصصی بهره ببرید.